Zaxirani pulda baholash: omborda qancha pul yotibdi

"Omborda qancha tovar bor?" degan savolga rahbarlar ko'pincha donalarda javob oladi. Lekin qaror pul bilan qabul qilinadi: zaxiraga qancha so'm solingan, uning qancha qismi harakatda, qanchasi yotibdi. Donalardagi qoldiqlarni turli tovarlar bo'yicha qo'shib bo'lmaydi, zaxira qiymati esa hammasini bitta o'lchovga keltiradi. Uni to'g'ri hisoblash uchun bir necha qoida kerak.

Sotuv narxida emas, tannarxda

Zaxira tannarxda baholanadi: qoldiq miqdori × bir donaning tannarxi. Sotuv narxida baholash qiymatni sotilganda olinadigan marja miqdoriga oshirib yuboradi. Tannarxga faqat yetkazib beruvchi narxi emas, tovarni omborga olib kelishga ketgan xarajatlar ham kiradi: yo'l kirasi, bojxona to'lovi, sug'urta. Misol uchun, xarid narxi 40 000 so'm, yo'l kirasi 3 000, bojxona 5 000, jami 48 000 so'm. Faqat 40 000 bilan baholasangiz, zaxira qiymati 8 000 ÷ 48 000 ≈ 17 foizga past chiqadi, marja esa shunga mos oshib ketadi.

FIFO yoki o'rtacha narx

Narxlar o'zgarib tursa, qoldiq qaysi narxda baholanishi ahamiyatli. Misol uchun, uchta partiya: 100 dona 10 000 so'mdan, 100 dona 11 000 dan, 100 dona 12 000 dan. Jami 3 300 000 so'm. Keyin 150 dona sotildi.

• FIFO (birinchi kelgan birinchi chiqadi): sotilganning tannarxi 100 × 10 000 + 50 × 11 000 = 1 550 000, qoldiq 50 × 11 000 + 100 × 12 000 = 1 750 000 so'm.
• O'rtacha tannarx: 3 300 000 ÷ 300 = 11 000. Sotilgan 150 × 11 000 = 1 650 000, qoldiq ham 1 650 000.

Qoldiq qiymati farqi 100 000 so'm, ya'ni taxminan 6 foiz. Usul foyda va zaxira qiymatiga ta'sir qiladi, shuning uchun uni buxgalter bilan kelishing va yil davomida o'zgartirmang. Boshqaruv tahlilida esa asosiysi har oy bir xil usulni qo'llash.

Hisobot qanday ko'rinadi

Jami raqam kam foyda beradi. Qiymatni kesimlarga bo'ling: ABC guruhlari, toifalar, omborlar, yetkazib beruvchilar, yosh (necha kun harakatsiz). Misol uchun, jami zaxira 520 mln so'm:

• A guruhi: 360 mln, ya'ni 69,2 foiz.
• B guruhi: 110 mln, 21,2 foiz.
• C guruhi: 50 mln, 9,6 foiz.

Oylik sotilgan tovar tannarxi 130 mln bo'lsa, zaxira 520 ÷ 130 = 4 oyga, ya'ni taxminan 120 kunga yetadi. Bu qiymat tovar omborda necha kun yotishi haqidagi ko'rsatkichga to'g'ridan-to'g'ri bog'liq. Pulning katta qismi A guruhida turgani uchun nazorat, sanoq va xarid e'tibori ham shu yerga qaratiladi.

Sanoq natijasini ham pulda baholang. Masalan, bir pozitsiyada 15 dona kam, boshqasida 6 dona ortiq chiqdi; birinchisining tannarxi 48 000 so'm, ikkinchisiniki 30 000. Kamomad 15 × 48 000 = 720 000, ortiqcha 6 × 30 000 = 180 000, sof farq −540 000 so'm. Donalarda farq −9, lekin pulda u tovar narxiga bog'liq, shuning uchun rahbarga donalar emas, so'm kerak. Pulda baholash mayda qatorlarda ham foydali: yuzta arzon pozitsiyadagi farq bitta qimmat pozitsiyadagi farqdan kam bo'lishi mumkin.

Pul "ko'rinmay" turgan joylar

Zaxira hisobotiga nimalar kirishi va nimalar kirmasligi kerakligini aniq belgilang:

• Komissiyaga olingan tovar sizniki emas, uni alohida hisoblang.
• Yo'ldagi tovar: to'lov o'tgan, lekin hali kelmagan bo'lsa, u alohida qatorda ko'rsatilsin.
• Brak va qaytarilgan tovar: sotish mumkin bo'lmagan qism zaxiraga to'liq qiymatda kirmasligi kerak.
• Qadoqlash materiallari va namunalar: ular ham pul, lekin tijorat tovari emas.

Zaxira qiymatini buxgalteriya qoldig'i bilan taqqoslang. Farq chiqsa, odatda sababi kech kiritilgan hujjat yoki noto'g'ri tannarx bo'ladi.

Xulosa

Zaxira qiymati donalardagi qoldiqni rahbar tiliga, ya'ni pulga o'giradi. Natija qoldiq va tannarx to'g'ri bo'lgandagina ishonchli. CountLab inventarizatsiya orqali qoldiqni tasdiqlaydi, farqlarni so'mda baholab beradi, ABC tahlili va boshqaruv hisobotida pulning qayerda to'planganini ko'rsatadi.