Nelikvid tovarlar tahlili: qaysi zaxira pulni qotirib qo'ygan

Omborning eng qimmat qismi ko'pincha eng ko'p sotiladigan tovar emas, balki oylar davomida bir donasi ham sotilmagan tovardir. Bunday zaxira joy egallaydi, pul qotiradi, hisobotda esa oddiy qoldiq bo'lib ko'rinadi. Nelikvid tovarni ko'rish uchun uni oxirgi marta qachon sotilganiga qarab guruhlash kifoya. Bu tahlil murakkab emas, uni Excelda bir kunda qilish mumkin.

Yosh bo'yicha guruhlash

Har bir pozitsiya uchun oxirgi sotuv sanasini oling va bugungacha necha kun o'tganini hisoblang. So'ng pozitsiyalarni guruhlarga bo'ling va har guruhdagi zaxirani tannarxda jamlang. Misol uchun, jami zaxira 400 mln so'm bo'lsin:

• 0-30 kun: 210 mln so'm, ya'ni 52,5 foiz.
• 31-90 kun: 100 mln, 25 foiz.
• 91-180 kun: 48 mln, 12 foiz.
• 181-365 kun: 28 mln, 7 foiz.
• 365 kundan ortiq: 14 mln, 3,5 foiz.

91-180 kunlik guruh sekin hisoblanadi, 181 kundan ortiq yotganlar esa qotib qolgan: 28 + 14 = 42 mln, ya'ni zaxiraning 10,5 foizi. Faraz qilaylik, saqlash yiliga tannarxning 20 foizini oladi (pul narxi, ijara, yo'qotish xavfi). Unda shu 42 mln faqat turgani uchun yiliga 8,4 mln so'm sarflaydi.

Guruh chegaralarini o'z tovaringizga moslang: oziq-ovqat va dorixona uchun muddatlar qisqa, qurilish mollari va ehtiyot qismlar uchun uzoqroq bo'ladi. Yaroqlilik muddati bor tovarda esa yosh emas, muddatning qolgan qismi muhimroq. Natijani toifa va yetkazib beruvchi bo'yicha ham ajrating: qotib qolgan zaxiraning katta qismi bitta yetkazib beruvchi yoki bitta xarid menejeridan kelgan bo'lsa, sabab tasodif emas, qaror qabul qilish usulida.

Ro'yxatni tozalash

Natijaga ishonish uchun avval ro'yxatni tekshiring:

• Qabul sanasini emas, oxirgi sotuv sanasini oling. Yangi kelgan, lekin hali sotilmagan tovarni nelikvid deb belgilamang: unga qabul sanasi bo'yicha yosh hisoblang.
• Mavsumiy tovarni mavsumidan tashqarida nelikvid hisoblamang. Qishki kiyim yozda sotilmaydi, lekin u o'lik zaxira emas.
• Ikki marta kiritilgan tovarni toping. Sotuv bitta yozuvda, qoldiq boshqasida bo'lsa, ikkinchisi "o'lik" ko'rinadi.
• Hisobda bor, javonda yo'q tovarni sanoq bilan aniqlang. Ba'zan "nelikvid" tovar aslida allaqachon yo'qolgan, bu esa kamomad.

Oxirgi band eng muhimi: nelikvidni sotishga urinishdan oldin uning javonda haqiqatan borligiga ishonch hosil qiling.

Har bir guruhga qaror

• 91-180 kun: yangi buyurtmani to'xtating, tovarni ko'rinadigan joyga chiqaring, kichik aksiya qiling.
• 181-365 kun: chegirma bilan soting yoki bir-birini to'ldiradigan tovar bilan to'plam qiling.
• 365 kundan ortiq: yetkazib beruvchiga qaytarish, ulgurji sotish yoki hisobdan chiqarish haqida qaror qabul qiling.

Chegirma uchun pol belgilang. Tannarxi 50 000 so'm, narxi 70 000 so'm bo'lgan tovarni 20 foiz chegirma bilan 56 000 so'mga sotsangiz, hali ham foyda qoladi. 30 foizda narx 49 000 bo'ladi va har donadan 1 000 so'm zarar ko'rasiz, lekin pul va joy bo'shaydi. Agar 200 dona tovar 10 mln so'm bo'lib turgan bo'lsa, 56 000 dan sotganda 11,2 mln, 49 000 dan sotganda 9,8 mln so'm qaytadi. Zarar bilan sotish ham qaror bo'lishi mumkin, faqat u ongli va hisoblangan bo'lsin.

Yangi nelikvid paydo bo'lishining oldini olish

Yangi tovar xarididan oldin shu toifada 181 kundan ortiq yotganlar ulushiga qarang: u baland bo'lsa, buyurtmani kamaytiring. Yangi pozitsiyani birinchi marta kichik sinov partiyasi bilan oling va faqat sotuv tasdiqlagandan keyin hajmni oshiring. Qotib qolgan zaxira ulushiga chegara qo'ying, masalan 5 foiz, va uni oylik hisobotda boshqa ko'rsatkichlar qatorida kuzating. Har chorakda nelikvidning umumiy qiymati va ulushini bir qatorga yozib boring: bir oylik rasmdan ko'ra tendensiya ko'proq narsani aytadi.

Xulosa

Nelikvid tahlili bitta savolga javob beradi: pulning qaysi qismi harakatsiz yotibdi. Natija javondagi haqiqiy tovarga tayansagina ishonchli. CountLab inventarizatsiya bilan qoldiqni tasdiqlaydi, farqlar tahlili va ABC/XYZ tahlili yordamida esa haqiqiy nelikvidni hisob xatolaridan ajratadi.