Kamomadni dinamikada ko'rish: trend va tasodif

Rahbar oylik hisobotda kamomadni 1,4 foiz ko'radi, o'tgan oy 0,9 edi. "Nima bo'ldi?!" deb so'raydi, lekin keyingi oy 0,8 chiqadi va hamma tinchlanadi. Boshqa omborda esa 1,0, 1,2, 1,5, 1,7 ketma-ketligi hech kimni bezovta qilmaydi, chunki har oy alohida ko'riladi. Dinamika bir necha oyni birga ko'rishni anglatadi va tasodifiy tebranishni haqiqiy o'zgarishdan ajratadi.

O'n ikki oylik qator

Misol uchun oylik kamomad, sotuvga nisbatan foizda: yanvar 0,8; fevral 1,1; mart 0,7; aprel 0,9; may 1,4; iyun 0,8; iyul 1,0; avgust 1,2; sentyabr 1,5; oktyabr 1,7; noyabr 1,6; dekabr 1,9.

Birinchi yarim yilning o'rtachasi 0,95, qiymatlar 0,7 dan 1,4 gacha tebranadi. May oyida 1,4 ga sakrash bor, lekin iyunda yana 0,8: bu bir martalik tebranish, odatiy oraliqning chetida. Sentyabrdan esa 1,5; 1,7; 1,6; 1,9: to'rt oy ketma-ket birinchi yarim yilning eng yuqori ko'rsatkichi (1,4) dan yuqori. Ikkinchi yarim yil o'rtachasi 1,48, birinchisi 0,95. Bu endi tasodif emas, tendensiya.

Amaliy qoida: avvalgi barqaror davrning eng yuqori qiymatini (bu yerda 1,4) chegara deb oling. Chegaradan bir marta chiqish kuzatuv uchun signal, uch oy ketma-ket yuqori bo'lish esa tekshirish uchun sabab. Bu qatorda qoida noyabrdayoq ishlagan bo'lardi.

Harakatlanuvchi o'rtacha bilan silliqlang

Uch oylik o'rtacha tebranishni yumshatadi. Mart 0,87; aprel 0,90; may 1,00; iyun 1,03; iyul 1,07; avgust 1,00; sentyabr 1,23; oktyabr 1,47; noyabr 1,60; dekabr 1,73. May sakrashi o'rtachada kichik bo'rtiq bo'lib qoldi, avgustdan esa o'rtacha to'rt marta ketma-ket oshdi: 1,00 → 1,23 → 1,47 → 1,60 → 1,73. Chiziqli grafikda xom qator va o'rtacha yonma-yon tursin: birinchisi voqeani, ikkinchisi yo'nalishni ko'rsatadi.

Excel'da qiymatlar B2:B13 katakchalarida bo'lsin. Chegarani F1 katagiga yozing: MAX(B2:B7). O'rtacha uchun AVERAGE(B2:B4) formulasi pastga tortiladi. Signal uchun D10 katakka yozing va pastga torting: IF(AND(B8>$F$1; B9>$F$1; B10>$F$1); "tekshiring"; ""). Ajratuvchi belgi Excel sozlamasiga bog'liq. Hukm chiqarish uchun kamida 8-12 oy kerak: ikki-uch nuqtadan tendensiya chiqarmang.

So'mda emas, foizda ko'ring

Alohida misol: sotuv 400 mln so'mdan 500 mln ga o'sdi, kamomad 4 mln dan 5 mln ga. So'mda o'sish 25 foiz, lekin foizda ikkala oy ham 1,0, ya'ni hech narsa o'zgarmagan. Bayram oldidan hajm oshganda kamomad so'mi ham oshadi. Shuning uchun dinamikani sotuvga nisbatan foizda ko'ring (hisob usuli alohida maqolada bor).

Kamomad qachon "ko'rinadi"

Muhim nuqta: kamomad yuz bergan paytda emas, sanoq o'tkazilgan paytda ko'rinadi. Omborni chorakda bir marta sanasangiz, uch oylik yo'qotish bir oyda "paydo bo'ladi" va grafik zinapoyaga o'xshaydi. Masalan, martdagi sanoq 4,5 mln so'm kamomad ko'rsatdi: bu bir oyniki emas, uch oy yig'indisi, oyiga o'rtacha 1,5 mln. Oyma-oy dinamika kerak bo'lsa, siklik sanoqqa o'ting: har oy tovarlarning bir qismini sanang. Sanoq usuli o'zgarsa (masalan, qo'lda sanashdan skanerga o'tilsa), kamomad birdan oshishi mumkin: yo'qotish ko'payganidan emas, avval ko'rinmagan narsa endi ko'rinayotganidan. Buni ham grafikda belgilang.

Voqealarni belgilab boring

Grafikka kamomadga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan voqealarni yozing: yangi xodim, yangi yetkazib beruvchi, ombor ko'chishi, joylashuvning o'zgarishi, sanoq usulining almashishi. Faraz qilaylik, avgustda ombor yangi binoga ko'chgan. O'sish sentyabrdan boshlangan, bu ko'chish bilan bog'liq bo'lishi mumkin, lekin yaqinlik hali sabab degani emas. Tendensiya tasdiqlansa, kamomadni zonalar, toifalar va yetkazib beruvchilar bo'yicha ajrating: o'sish qayerdan boshlanganini ko'rasiz.

Rahbarga hisobotda bitta raqam emas, uchta ko'rsatkich bering: joriy oy, uch oylik o'rtacha va o'tgan yilning shu oyi. Shunda savol "nega oshdi?" emas, "davom etyaptimi?" bo'ladi, qaror esa tezroq qabul qilinadi.

Xulosa

Bitta oy kamomad haqida deyarli hech narsa aytmaydi, to'rt-olti oy esa yo'nalishni ko'rsatadi. CountLab siklik sanoq va farqlar tahlili orqali oyma-oy ishonchli qator beradi, boshqaruv hisobotida esa tendensiyani voqealar bilan birga ko'rsatadi.