Talabni bashorat qilish: harakatlanuvchi o'rtacha

Har oy boshida bir xil savol turadi: "Bu oy qancha tovar buyurtma qilamiz?" Buning uchun murakkab dastur shart emas. Oxirgi bir necha oyning o'rtacha sotuvini keyingi oy uchun taxmin sifatida olish mumkin. Bu usul harakatlanuvchi o'rtacha deyiladi: oyma-oy "siljib" boradi, yangi oy qo'shilganda eng eskisi hisobdan chiqadi.

Qanday hisoblanadi

Prognoz = oxirgi N davr sotuvining o'rtachasi.

Misol: Uzum va Telegram-do'kon orqali sotiladigan smartfon g'ilofi. Oylik sotuv (dona): yanvar 120, fevral 126, mart 118, aprel 130, may 122, iyun 128. Iyulda tovar Uzum'dagi reklama kampaniyasiga kirdi va sotuv sakradi: iyul 150, avgust 158, sentyabr 154.

Oktyabr uchun uch oylik prognoz: (150 + 158 + 154) ÷ 3 = 462 ÷ 3 = 154 dona. Har oy shunday hisoblanadi: iyul uchun aprel, may va iyun olinadi, ya'ni (130 + 122 + 128) ÷ 3 ≈ 126,7.

Davr uzunligini qanday tanlash

Iyuldagi sakrash usulning ikki tomonini ko'rsatadi. Uch oylik o'rtacha bilan prognozlar: iyul 126,7 (haqiqiy 150, xato 23,3), avgust 133,3 (158, xato 24,7), sentyabr 145,3 (154, xato 8,7). O'rtacha xato 18,9 dona. Olti oylik o'rtacha bilan: iyul 124 (xato 26), avgust 129 (xato 29), sentyabr 134,3 (xato 19,7), o'rtacha xato 24,9 dona.

Demak, qisqa davr yangi darajaga tezroq yetib boradi, uzun davr esa tekis, ammo kechikadi. Barqaror davrda (aprel-iyun) uch oylik prognoz xatosi 8,7, 2,7 va 4,7 dona bo'ldi, ya'ni deyarli sezilmaydi. Oylik ma'lumot uchun odatda 3-4 oy, haftalik uchun 4-8 hafta olinadi.

Eng yaxshi davrni taxmin qilmang, tarixda sinab ko'ring: har xil N uchun o'tgan oylarning o'rtacha xatosini hisoblab, eng kichigini tanlang.

Excel'da

B ustunida oylik sotuv bo'lsin. Keyingi oyning prognozi uchun formula: AVERAGE(B2:B4), pastga tortiladi. Xato esa ABS(haqiqiy − prognoz). Prognoz doim ertangi oyga tegishli: B5 dagi haqiqiy son bilan B2:B4 dan olingan prognoz solishtiriladi. Ajratuvchi belgi (vergul yoki nuqtali vergul) Excel sozlamasiga bog'liq.

Yangi oylarga ko'proq vazn berish ham mumkin: 0,5, 0,3 va 0,2. Oktyabr uchun 0,5 × 154 + 0,3 × 158 + 0,2 × 150 = 154,4. Bu misolda farq sezilmaydi, lekin sotuv tez o'zgaradigan tovarlarda vaznli variant tezroq javob beradi.

Kunlik talab va zaxira

Oylik prognozni qayta buyurtma nuqtasi uchun kunlik sotuvga aylantiring: 154 ÷ 30 ≈ 5,1 dona kuniga. Yetkazib berish 10 kun bo'lsa, shu davrdagi talab 5,1 × 10 = 51 dona; nuqta uchun unga xavfsizlik zaxirasi qo'shiladi.

Prognoz xatosi zaxira haqida ham gapiradi. Yetkazib berish taxminan bir oy bo'lib, uch oylik prognoz o'rtacha 19 dona adashayotgan bo'lsa, zaxirani bu kattalikdan ancha kichik qilib qo'ymang: aks holda tebranishning o'zi tovarni tugatadi. Aniq hisob uchun xavfsizlik zaxirasi formulasidan foydalaning.

Cheklovlar

• O'sish yoki pasayish davom etsa, o'rtacha doim orqada qoladi. Sentyabrda prognoz 145,3, haqiqiy 154.
• Mavsumiy tovarlarda o'rtacha to'lqinni yo'qotadi. Uni mavsumiylik koeffitsiyenti bilan to'ldiring.
• Tovar tugab qolgan oylar sotuvni emas, qoldiqni ko'rsatadi: talab aslida yuqori edi. Bunday oylarni belgilab qo'ying.
• Bitta yirik buyurtma o'rtachani sun'iy ko'taradi. Uni alohida yozing va prognozga qo'shmang.
• Aksiya oyi o'rtachani ko'taradi, undan keyingi oy esa odatda pasayadi: xaridorlar tovarni oldindan olib bo'lgan. Aksiya oylarini belgilab, alohida ko'ring.
• Yangi tovarda tarix yo'q: kamida 3-4 davr to'planguncha o'xshash tovardan foydalaning.

Xulosa

Harakatlanuvchi o'rtacha oddiy, tushunarli va ko'p tovar uchun yetarli, lekin faqat ishonchli sotuv ma'lumoti bilan ishlaydi. Qoldiq noaniq bo'lsa, tugab qolgan kunlar sotuvga "nol" bo'lib kiradi va prognoz pasayib ketadi. CountLab inventarizatsiya orqali qoldiqlarni tekshirib, ABC/XYZ tahlili bilan qaysi tovarlarga murakkabroq prognoz kerakligini aniqlashga yordam beradi.