EOQ: iqtisodiy buyurtma hajmi

Ulgurji xaridda ikki xil og'riq bor. Kichik partiyani tez-tez olsangiz, har buyurtmaga yo'l kirasi, hujjat va qabul uchun alohida xarajat ketadi. Katta partiya olsangiz, tovar omborda yotadi, pul qotadi, joy band bo'ladi. EOQ (iqtisodiy buyurtma hajmi) shu ikki xarajat yig'indisi eng kam bo'ladigan partiyani topadi.

Formula

EOQ = √(2 × D × S ÷ H).

• D — yillik talab, dona hisobida.
• S — bitta buyurtmaning o'z xarajati, so'mda: transport, hujjatlar, qabul va tekshirishga ketgan vaqt. Bu tovar narxi emas, buyurtma "tekinga" bo'lmasligining belgisi.
• H — bir donani bir yil saqlash xarajati, so'mda. Odatda tannarxning ulushi qilib olinadi: pulning narxi, ijara, yo'qotish va sug'urta. 15-25 foiz keng tarqalgan faraz, lekin o'zingiznikini hisoblang.

Hisoblash misoli

Maishiy tovar (idish-tovoq to'plami): tannarxi 12 000 so'm, yilda 18 000 dona sotiladi. Bitta buyurtma xarajati 150 000 so'm. Saqlash tannarxning 20 foizi bo'lsin: H = 12 000 × 0,2 = 2 400 so'm bir dona uchun yiliga.

EOQ = √(2 × 18 000 × 150 000 ÷ 2 400) = √(5 400 000 000 ÷ 2 400) = √2 250 000 = 1 500 dona.

Demak, yiliga 18 000 ÷ 1 500 = 12 buyurtma, taxminan har 30 kunda bir marta. O'rtacha zaxira partiyaning yarmi, ya'ni 750 dona yoki 750 × 12 000 = 9 mln so'm.

Nima uchun aynan shu partiya

Yillik xarajat ikki qismdan iborat: buyurtma xarajati (D ÷ Q × S) va saqlash xarajati (Q ÷ 2 × H). Uch xil partiyani solishtiramiz:

• 500 dona: 36 buyurtma × 150 000 = 5,4 mln, saqlash 250 × 2 400 = 0,6 mln. Jami 6,0 mln so'm.
• 1 500 dona: 12 × 150 000 = 1,8 mln, saqlash 750 × 2 400 = 1,8 mln. Jami 3,6 mln so'm.
• 4 500 dona: 4 × 150 000 = 0,6 mln, saqlash 2 250 × 2 400 = 5,4 mln. Jami 6,0 mln so'm.

Eng arzon variant — ikki xarajat bir-biriga teng bo'lgan nuqta. Kichik partiya buyurtma xarajatiga, katta partiya saqlashga botadi.

Muhim jihat: optimumning atrofi tekis. 1 200 dona olsangiz jami 3,69 mln (atigi 2,5 foiz ko'p), 1 800 dona olsangiz 3,66 mln (1,7 foiz ko'p). Ya'ni EOQ dan 20 foiz chetga chiqish xarajatni 3 foizdan kam oshiradi. Shuning uchun natijani quti, palet yoki yetkazib beruvchining minimal partiyasiga yaxlitlashdan qo'rqmang.

Chegirma bo'lsa

Yetkazib beruvchi 3 000 donalik partiyaga 4 foiz chegirma taklif qildi: narx 11 520 so'm. Ikki variantni umumiy xarajat bo'yicha solishtiring.

• EOQ bo'yicha: xarid 18 000 × 12 000 = 216 mln, ustiga 3,6 mln. Jami 219,6 mln so'm.
• 3 000 donalik partiya: xarid 18 000 × 11 520 = 207,36 mln, buyurtma 6 × 150 000 = 0,9 mln, saqlash 1 500 × (11 520 × 0,2) = 3,456 mln. Jami 211,716 mln so'm.

Chegirma 7,9 mln so'm yutadi. Lekin bir martalik to'lov 18 mln o'rniga 34,56 mln bo'ladi, zaxira esa ikki oyga yetadi. Pul aylanmasi, mavsum va yaroqlilik muddatini tekshirmasdan qaror qilmang.

EOQ qachon ishlamaydi

• Talab keskin tebransa yoki mavsumiy bo'lsa: yillik D o'rtacha ko'rsatadi, haqiqiy oylar esa boshqacha.
• Yaroqlilik muddati qisqa tovarlarda: partiya muddatdan oldin sotilishi shart.
• Yuk mashinasi yoki konteyner hajmi, minimal partiya belgilangan bo'lsa.
• S va H taxminiy bo'lsa. Ko'pincha S ni kam baholashadi, chunki qabulxonadagi odamlar vaqti narxga kirmaydi.

Xulosa

EOQ "qancha" buyurtma qilishni, qayta buyurtma nuqtasi esa "qachon" buyurtma qilishni aytadi: ikkalasi birga ishlaydi. Formula faqat talab va xarajat to'g'ri bo'lsa foydali, qoldiq noto'g'ri bo'lsa yordam bermaydi. CountLab inventarizatsiya orqali qoldiqlarni tekshirib, ABC/XYZ tahlili bilan qaysi tovarlarga bu hisobni birinchi navbatda qo'llash kerakligini ko'rsatadi.