Aylanish koeffitsiyenti nima

Zaxira ko'p bo'lsa, tovar doim topiladi, lekin pul javonda yotadi. Zaxira kam bo'lsa, pul bo'sh qolmaydi, lekin mijozga "tugagan" deyish xavfi oshadi. Qaysi chiziqda turganingizni aytadigan eng oddiy ko'rsatkich — aylanish koeffitsiyenti. U zaxira belgilangan davr ichida necha marta to'liq almashganini ko'rsatadi.

Formula va misol

Aylanish = davr uchun sotilgan tovar tannarxi ÷ o'rtacha zaxira (tannarx bo'yicha).

Misol: yil davomida sotilgan tovarlarning tannarxi 1200 mln so'm, o'rtacha zaxira esa 300 mln so'm. Aylanish = 1200 ÷ 300 = 4. Demak, zaxira yilda to'rt marta almashgan, ya'ni o'rtacha har uch oyda bir marta.

Formulaning yuqori qismida sotuv tushumini emas, tannarxni oling. Zaxira tannarxda baholanadi, tushum esa ustamani ham o'z ichiga oladi. Ustama 30 foiz bo'lsa, tushum 1200 × 1,3 = 1560 mln so'm bo'ladi va 1560 ÷ 300 = 5,2 chiqadi — ya'ni aylanish haqiqatdan yaxshiroq ko'rinadi.

O'rtacha zaxirani qanday olish

Eng oddiy yo'l — davr boshi va oxiridagi qoldiqlarning o'rtachasi. Lekin bu yo'l mavsumiy savdoda adashtiradi. Faraz qilaylik, yil boshida zaxira 250 mln, yil oxirida bayram oldidan 410 mln so'm. Ikki nuqtadan o'rtacha 330 chiqadi va aylanish 1200 ÷ 330 ≈ 3,6 bo'ladi. Agar o'n ikki oy oxiridagi qoldiqlarning o'rtachasini olsangiz (misolimizda 300 mln), natija 4,0 bo'ladi. Ikkinchi usul zaxiraning yil davomidagi haqiqiy darajasini aniqroq aks ettiradi.

Natijani qanday o'qish

"To'rt" yaxshimi yoki yomonmi? Yagona to'g'ri javob yo'q. Ichimliklar va kundalik oziq-ovqat tez aylanadi, qurilish materiallari, mebel va maishiy texnika sekinroq. Shuning uchun o'zingizning oldingi davrlaringiz va o'xshash toifalar bilan solishtiring, har xil biznesning raqami bilan emas.

Juda yuqori aylanish zaxira yupqaligini bildirishi, ya'ni tovar tez-tez tugab qolishi mumkin. Juda past aylanish esa pul "qotib" qolgani, tovar eskirishi yoki muddati o'tishi xavfidan darak beradi.

Maqsadni raqam bilan qo'ying: masalan, sekin toifada aylanishni 1,5 dan 2,5 gacha oshirish. Bu aynan qancha zaxira kerakligini ko'rsatadi: tannarx o'zgarmasa, 120 ÷ 2,5 = 48 mln so'm zaxira yetadi, ya'ni 80 − 48 = 32 mln so'm bo'shaydi. Shu pulni tez sotiladigan tovarga yo'naltirish mumkin.

Toifalar kesimida hisoblang

Umumiy raqam muammoni yashiradi. Yuqoridagi misolni uchta toifaga bo'laylik:

• Kundalik iste'mol tovarlari: tannarx 700 mln, zaxira 100 mln — aylanish 7.
• Uy-ro'zg'or buyumlari: tannarx 380 mln, zaxira 120 mln — aylanish taxminan 3,2.
• Mavsumiy va sekin tovarlar: tannarx 120 mln, zaxira 80 mln — aylanish 1,5.

Jami tannarx 1200, jami zaxira 300, umumiy aylanish yana 4. Lekin zaxiraning deyarli to'rtdan biri (80 mln) tannarxning atigi o'ndan birini beradigan toifada yotibdi. Qaror shu yerdan chiqadi. Amaliy tartib quyidagicha:

1. Sekin toifada oxirgi olti oyda sotuvi bo'lmagan pozitsiyalarni alohida ajrating.
2. Ularga yangi buyurtma berishni to'xtating.
3. Chegirma, komplekt shaklida sotish yoki yetkazib beruvchiga qaytarish haqida kelishing.
4. Ikki-uch oydan keyin aylanishni qayta hisoblang va oldingi natija bilan solishtiring.

Tez-tez uchraydigan xatolar

• Tannarx o'rniga sotuv tushumini olish: aylanish sun'iy ravishda oshib ketadi.
• Faqat yil oxiridagi qoldiqni olish: bayram yoki mavsum oldidan to'plangan zaxira natijani buzadi.
• Davrlarni aralashtirish. Chorak uchun tannarx 330 mln, o'rtacha zaxira 300 mln bo'lsa, aylanish 1,1 chiqadi. Yillik ko'rinishga o'tkazish uchun to'rtga ko'paytiriladi: 4,4. Choraklik raqamni yillik bilan solishtirmang.
• Sotuvi umuman bo'lmagan tovarlarni hisobga olmaslik: ular aylanishni emas, aynan "qotgan" zaxirani ko'rsatadi, alohida ro'yxat qiling.

Xulosa

Aylanish koeffitsiyenti bir raqamda zaxira va sotuv orasidagi bog'liqlikni ko'rsatadi, lekin u faqat ishonchli qoldiq va to'g'ri tannarx bo'lsa foydali. Shuning uchun avval qoldiqlarni sanoq bilan tekshirib, so'ng toifalar kesimida hisoblagan ma'qul. CountLab inventarizatsiya natijalarini ABC/XYZ tahlili va boshqaruv hisoboti bilan birlashtirib, qaysi toifada pul qotib qolganini ko'rsatadi.