Ma'lumot yig'ishdagi tizimli xatolar

Bir xil qopni o'n marta tortasiz va tarozi har safar sal boshqacha raqam ko'rsatadi: 25,1; 24,9; 25,0; 25,2. Bu tasodifiy xato, o'rtachada yo'qoladi. Boshqa holat: tarozi har safar 0,4 kg ortiq ko'rsatadi. O'lchashni yuz marta takrorlasangiz ham xato yo'qolmaydi, natija esa shunchaki ishonchliroq ko'rinadi. Bu tizimli xato: har safar bir tomonga og'adi. Ma'lumot qancha ko'p bo'lsa, u shuncha xavfli, chunki natija aniq ko'rinadi, lekin noto'g'ri.

Tarqoqlik va og'ish

Haqiqiy og'irligi 25,0 kg bo'lgan namunani ikkita tarozida beshtadan tortdingiz. A tarozi: 24,8; 25,3; 25,1; 24,7; 25,1, o'rtacha 25,0. B tarozi: 25,4; 25,5; 25,4; 25,3; 25,4, o'rtacha 25,4. B tarozi «barqarorroq» ko'rinadi, chunki raqamlar bir-biriga yaqin, lekin u har safar 0,4 kg ortiq ko'rsatadi. Tarqoqlikning kichikligi to'g'rilik degani emas: tasodifiy xatoni ko'p o'lchash yo'qotadi, og'ishni esa faqat boshqa tarozi yoki ma'lum og'irlik bilan solishtirish ochadi.

Misol: qabul tarozisi

Qabul tarozisi 25 kg li no'xat qoplarini 0,4 kg ortiq ko'rsatadi. Oyiga 480 qop keladi: 480 × 0,4 = 192 kg «ortiqcha» kirim. Kilosi 14 000 so'm bo'lsa, oyiga 192 × 14 000 = 2 688 000 so'm. Yilda 192 × 12 = 2 304 kg, ya'ni 32 256 000 so'm. Yil oxiridagi sanoqda 2 304 kg kamomad chiqadi. Hamma o'g'irlik haqida o'ylaydi, aslida hech kim o'g'irlamagan: tarozi sozlanmagan.

Qanday topish

1. Farqlar ishorasi. Sanoq va hisob orasidagi 20 ta farqning ishorasiga qarang (nol farqlarni hisobga olmang). Tasodifiy xatoda ishora tanga tashlashga o'xshaydi: taxminan teng bo'linadi. 20 tadan 15 tasi bir tomonda bo'lsa, buning tasodif bo'lish ehtimoli taxminan 4 foiz, 17 tasi bo'lsa, taxminan 0,3 foiz. Excel'da: COUNTIF(farqlar; "<0") va COUNTIF(farqlar; ">0").
2. Kesimlar bo'yicha taqsimot. Farqlarni smena, kun, zona va sanovchi bo'yicha ajrating. Tasodifiy xato hamma kesimda bir xil, tizimli xato esa biror joyda to'planadi.
3. Yumaloq raqamlar. 60 ta sanoq natijasidan 41 tasi 0 yoki 5 bilan tugasa (68 foiz), tasodifan kutilgani esa 20 foiz, ya'ni 12 ta. Demak, ko'p qismi sanalmagan, chamalangan.
4. Mustaqil qayta sanoq. Bir xil 30 ta pozitsiyani ikkinchi sanovchi hisob qoldig'ini ko'rmay qayta sanasin. Ikki sanovchining farqi bir tomonga og'masligi kerak. Agar birinchi sanovchi doim ikkinchidan kamroq sanasa, gap kishining odatida yoki sanash usulida.

Odatiy manbalar

• Asbob: tarozi, o'lchov lentasi, skaner sozlamasi.
• Tartib: har kuni bir joydan boshlash yoki faqat ertalabki smena ma'lumotini olish. Sanovchilar doim kirishdan boshlasa, oxirgi zonalar charchoq bilan, yuzaki sanaladi.
• Vaqt: ertalab tushgan yuk hujjatda kechqurun rasmiylashsa, sanoq paytida u «ortiqcha» ko'rinadi.
• Tanlash: sanoq faqat qulay, yaqin yoki tozalangan javonlardan olinadi, qiyin joylar «keyinga» qoladi.
• Odam: sanovchi hisob qoldig'ini ko'rsa, unga yaqin raqam chiqqanda to'xtaydi.
• Kiritish: nusxa ko'chirishda eski qiymat qoladi, standart qiymat (masalan, hamma qatorda «1») o'zgarmaydi.

Qanday kamaytirish

• Asbobni haftada bir marta ma'lum og'irlik bilan tekshiring. Masalan, 20 kg li nazorat og'irligida og'ish 0,2 kg dan oshsa, tarozini to'xtating.
• Tartibni aralashtiring: boshlang'ich zonani qur'a bilan tanlang, sanovchilarni zonalar bo'yicha almashtiring.
• Kesim vaqtini belgilang: sanoq boshlangan soat va undan keyingi hujjatlar keyingi davrga tegishli.
• «Ko'r» sanoq: ikkinchi xodim hisob qoldig'ini ko'rmay sanasin.
• Xato topilsa, o'tmishdagi ma'lumotni ham tuzating, aks holda trend buziladi.

Xulosa

Tasodifiy xato ko'p o'lchash bilan yo'qoladi, tizimli xato esa yo'qolmaydi, faqat yig'iladi. Uni farqlar ishorasi, kesimlar va yumaloq raqamlar orqali toping, so'ng jarayonni o'zgartiring. Eng arzon himoya: asbobni haftada bir marta tekshirish va sanoq tartibini qur'a bilan aralashtirish. CountLab inventarizatsiya natijalarini farqlar tahlilida smena, zona va sanovchi kesimida ko'rib, tizimli og'ish belgilarini hisobotda alohida ajratib ko'rsatadi.